Eylülde işsizlik oranı yüzde 8,4’e geriledi

İstihdam edilenlerin sayısı, yıllık bazda 67 bin kişi azalarak 32 milyon 445 bine geriledi. Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı 0,6 puan düşüşle yüzde 48,3 olarak gerçekleşti. Bu oran erkeklerde yüzde 65,8, kadınlarda ise yüzde 31,2 olarak kaydedildi. İşgücü de geçen yılın aynı dönemine göre 126 bin kişi azalarak 35 milyon 412 bine indi. İşgücüne katılma oranı 0,7 puanlık düşüşle yüzde 52,7 seviyesine geriledi.

15-24 yaş grubundaki genç nüfusta işsizlik oranı, yıllık bazda 0,2 puan artarak yüzde 14,8’e çıktı. Bu yaş grubunda istihdam oranı 0,9 puan azalışla yüzde 39,6’ya, işgücüne katılma oranı da 0,9 puan düşüşle yüzde 46,5’e geriledi. Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı ise Eylül ayında bir önceki aya göre 0,2 puan artarak yüzde 31,2 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ile işsizlerin bütünleşik oranı yüzde 20,5, işsizler ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı ise yüzde 20,7 olarak tahmin edildi.

BMD Menkul’ün analizinde, 2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin sektörel istihdam verileri de değerlendirildi. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla tarım sektöründeki çalışan sayısı 78 bin, sanayide 205 bin, inşaatta ise 2 bin kişi azaldı. Hizmet sektöründe çalışan sayısı 285 bin kişi arttı. İstihdamın sektörel dağılımında hizmet sektörünün payı yüzde 59,8 olurken sanayinin payı yüzde 19,7, tarımın payı yüzde 13,7, inşaatın payı ise yüzde 6,8 olarak gerçekleşti. Analizde, hizmet sektörünün istihdamdaki payının 2014’ten bu yana her yıl artarak 2026 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 59,8’e ulaştığı belirtildi. İnşaat sektöründe ise özellikle 2018’in ikinci yarısında yaşanan finansal dalgalanmaların ardından istihdam kayıplarının öne çıktığı kaydedildi.

Kadın ve erkek istihdamına ilişkin göstergelerde farklı bir tablo ortaya çıktı. Eylül ayında istihdam edilen kadınların sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0,8 azalarak 10 milyon 603 bine düştü. Kadın işsizlerin sayısı ise yüzde 2,5 artışla 1 milyon 353 bine yükseldi. Kadınlarda işgücüne katılma oranı 0,5 puan düşüşle yüzde 35,2’ye, istihdam oranı 0,6 puan azalışla yüzde 31,2’ye gerilerken işsizlik oranı 0,3 puan artarak yüzde 11,3 oldu. Erkeklerde istihdam edilenlerin sayısı yüzde 0,1 artışla 21 milyon 842 bine ulaştı. Erkek işsizlerin sayısı yüzde 5,4 azalarak 1 milyon 614 bine geriledi. Erkeklerde işgücüne katılma oranı yüzde 70,7, istihdam oranı yüzde 65,8, işsizlik oranı ise yüzde 6,9 olarak kaydedildi.

BMD Menkul, kayıt dışı istihdam verilerini de değerlendirdi. Buna göre 2026 yılının ikinci çeyreğinde kayıt dışı çalışanların oranı, geçen yılın aynı dönemine göre 1,5 puan azalarak yüzde 24,4’e geriledi. Tarım dışı sektörlerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 15,1 olurken tarım sektöründe çalışanların yüzde 81,3’ünün herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna bağlı olmadığı belirtildi. Analizde, 2000’li yılların başında yüzde 50’nin üzerinde bulunan kayıt dışı istihdam oranının 2014’ten itibaren yüzde 35 civarında seyrettiği, 2021 yılının dördüncü çeyreğinden itibaren ise yüzde 30’un altına indiği aktarıldı.

Analizde kayıt dışı istihdamın nedenleri arasında ekonomik istikrarsızlık, yüksek enflasyon, işsizlik ve yoksulluğun yanı sıra işverenlerin kayıtlı işçi çalıştırırken karşılaştığı vergi ve prim yükleri ile sosyal güvenlik kesintileri sıralandı. Denetim mekanizmasının yetersizliği ve toplumda oluşan af beklentisinin de kayıt dışı çalışmayı artıran unsurlar arasında bulunduğu ifade edildi. Tarım sektöründe küçük işletmelerin düşük katma değerli geleneksel yöntemlerle üretim yapması, ücretsiz aile işçiliğinin yaygın olması ve tarımsal gelirlerin düşük kalması, kayıt dışı istihdamın yapısal nedenleri arasında gösterildi. Kayıt dışılığın en yaygın olduğu sektörün tarım olduğu, bu sektörü inşaat, hizmet ve sanayinin izlediği belirtildi.

İşsizlik, enflasyon ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiye de yer verilen analizde, fiyat istikrarının sağlanması ve istihdamın artırılmasının ekonomi politikalarının temel hedefleri arasında bulunduğu vurgulandı. İşsizlik ile ekonomik büyüme arasında negatif yönlü doğrusal ilişki bulunduğu, korelasyon değerinin ise -0,60 olduğu ifade edildi. Bu kapsamda ekonomik büyüme arttıkça işsizlik oranının azalma eğilimi gösterdiği belirtildi. Analizde, 2008 küresel krizindeki negatif büyümenin yanı sıra 2018’de kur artışına bağlı enflasyon yükselişinin iç talep ve üretimi olumsuz etkilediği, kapasite kullanım oranını düşürdüğü ve işsizlik oranını yeniden yükseliş eğilimine soktuğu kaydedildi. 2018’in son çeyreği ile 2019’un ilk iki çeyreğinde yüksek enflasyon ve işsizlik oranlarına negatif büyümenin eşlik etmesinin, Türkiye ekonomisinde stagflasyon göstergesi olarak değerlendirildiği aktarıldı.